Velika Plana

Velika Plana

Istorija Velike Plane

Napisao: Velika Plana

Velika Plana je smeštena na jednoj površi, delimično na terasi Jasenice, na železničkoj pruzi Beograd – Niš.

Odatle se odvaja železnička pruga ka Maloj Krsni i Beogradu.

Doskora je to bilo naselje razbijenog tipa, ali se naročito od vremena drugog svetskog rata razvija u zbijeno naselje varoškog tipa, počev od železničke stanice, gde su još ranije podizane mehane, radnje i zanatlijske radionice.

Pre rata Velika Plana imala je na obližnjim obalama Velike Morave desetak vodenica. Opština Velika Plana ima blizu 30.000 stanovnika.

Velika Plana nalazila se nekada neposredno pored Velike Morave. Odatle su se njeni stanovnici preselili na današnji atar, zbog čestih poplava.
U starom groblju u Gloži ima i nadgrobnih spomenika iz druge polovine XVIII veka. Teško je utvrditi kada je podignuto ovo naselje.
I u Bukavici postoji staro groblje, gde se nalaze i ostaci nekih starih zidina.

Ovaj nekada plodan i naseljen kraj teško je stradao za vreme austro-turskog rata od 1683. do 1699. godine (Veliki Turski Rat). Jedan francuski putnik, koji je proputovao kroz Srbiju pri kraju tog rata, zabeležio je da bi trebalo da prođe vrlo mnogo vremena u miru „za njegovu obnovu i povratak na nekadašnje izobilje”.

Veliki Austro Turski Rat - Poljska vojska porazila Turke pod Bečom

U popisu naselja severne Srbije iz vremena austrijske okupacije od 1718. do 1739. godine Velika Plana nije spomenuta, bar ne pod ovim imenom.
Krajem pak istoga veka austrijski vojni obaveštajci, koji su obilazili Srbiju u cilju pribavljanja podataka o njenim naseljima i saobraćajnim vezama, spomenuti su u svojim izveštajima selo „Plano”, udaljeno jedan čas hoda od Adžibegovca.
Oni su dali i jedan mali opis toga sela. Po njima, bilo je to malo selo od 14 hrišćanskih kuća, smešteno na jednoj uzvišici, koje se uzdiže iznad jedne sasvim pitome doline.

Na početku poslednjeg austro-turskog rata (1787-1791) na ovome terenu vođene su borbe između srpskih ustanika, koji su se borili u austrijskom frajkoru (dobrovoljačkom korpusu) pod komandom Koče Anđelkovića.
Oni su branili prolaz turskim transportima vojske i ratnog materijala.
Aprila meseca 1788. godine u ovome kraju bio je obrazovan veliki zbeg od stanovništva nekih dvadesetak okolnih sela.

U početku je Koča Anđelković imao dosta uspeha sa svojim ratnicima, napadajući turske kolone, kod Bagrdana, ali se kasnije, zbog nadmoći turske ratne sile morao povući.

Seoba Srba sa Kosova nakon povlacenja Austrijske vojske - Veliki Austro Turski rat

Tokom prošloga vekaVelika Plana je bila već jedna od najvećih seoskih naselja smederevskog okruga, koje se inače i tada odlikovalo svojim mnogoljudnim selima. Još 1844. godine Velika Plana imala je 477 poreskih glava, koliko tada nisu imala ni mnoga sreska, pa ni okružna mesta u Srbiji.

Pri kraju poslednjeg svetskog rata kod Velike Plane vodile su se značajne borbe, 10. oktobra 1944. godine kod ovoga mesta prešla je Veliku Moravu jedna brigada Crvene armije, stvorila mostobran na njenoj levoj obali i tu uspostavila vezu s našom Narodnooslobodilačkom vojskom.
Zatim je Veliku Moravu prešao i jedan sovjetski streljački korpus.
Prema Velikoj Plani u tim operacijama probijale su se i jedinice XIV korpusa Narodnooslobodilačke vojske. Potom su na ovaj teren došle i neke jedinice I proleterskog korpusa.

Velika Plana  je oslobođena 10. oktobra 1944. godine.

Na ataru ovog mesta, između Smederevske Palanke i Velike Plane, nalazi se manastir Koporin.
Podignut je za vlade despota Stevana Lazarevića. Bio je dugo u ruševinama, a počeo se obnavljati 1880. godine. Njegova crkva je jednobrodna bazilika s kubetom. Stari živopis mu je većim delom propao. Između drugih, od značajnijih fresaka, može se videti i portret despota Stevana, koji je takođe znatno oštećen.

Na području velikoplanske opštine, u Starom selu, nalazi se manastirska crkva – brvnara, nazvana Pokajnica. Prema tradiciji, nju je podigao knez Smederevske nahije Vujica Vulićević 1818 godine, iz kajanja zbog usešća u ubistvu Karađorđevom. To je jedna od najviših crkava te vrste.

Copyright © 2017 · Velika Plana