Velika Plana

Velika Plana

Opština Velika Plana

Opština Velika Plana obuhvata područje bivšeg Sreza velikooraškog i kasnije Pomoravskog.

Prvi pisani pomen o naselju Velika Plana datira iz 1732. god. Zbog dominirajuće poljoprivredne funkcije, sve do početka 80-ih god. XX v., kada dobija status gradskog naselja (po pravnom kriterijumu iz 1981), pripadala je seoskim naseljima.

Opština ima ukupno 13 naselja i 52.600 stanovnika.
Površina opštine Velika Plana iznosi 345 km2.
Na jednom km živi 153 stanovnika, pa ovo područje spada u red gusto naseljenih područja.
Sela su velika i uglavnom urbanizovana. Čitava opština Velika Plana leži u dolini Velike Morave.
Skoro sva sela dodiruju Autoput, a tu su i železničke pruge Beograd-Niš i Velika Plana-Smederevo.

Kroz teritoriju opštine Velika Plana protiču tri reke: Velika Morava, Jasenica i Rača.

Više od dve trećine zemljišta je ravničarsko, ostalo je brežuljkasto.
Najviša tačka je u selu Radovanju (Karaula) i iznosi 297 metara nadmorske visine, a najniža je u Donjoj Livadici (potez „Greda”) – 82 metra.

Klima je umereno-kontinentalna i pogodna za poljoprivrednu proizvodnju.

Opština Velika Plana se graniči sa Smederevskom Palankom, Račom, Svilajncem, Žabarima i Smederevom.

Na 80. kilometru južno od Beograda, pored autoputa Beograd-Niš, sa desne strane nalazi se Velika Plana, grad i sedište istoimene opštine sa 44.470 stanovnika u 13 naseljenih mesta.

Sam grad Velika Plana ima 16.210 stanovnika. Putnu mrežu opštine Velika Plana čine autoput Beograd-Niš, magistralni put Markovac-Rača-Kragujevac i oko 75 km regionalnih puteva, lokalnih i nekategorisanih. Od ukupno 450 km putne mreže, 140 km je asfaltirano.

Neki tragovi upućuju na pretpostavku da su na ovom području u periodu mlađeg kamenog doba postojale ljudske naseobine.
Takođe, tragovi rimske kulture ukazuju i na boravak Rimljana. Istorijski razvoj Velike Plane, od dolaska Slovena do savremenih događaja, obeležen je brojnim kulturno-istorijskim spomenicima, od kojih je najstariji manastir Koporin, zadužbina despota Stefana Velikog iz 1408. godine.

Turistički kapaciteti i izletišta opštine Velika Plana, predstavljaju značajne potencijale za razvoj, a čine ih:

  • hotel „Plana”, u neposrednoj blizini crkve „Pokajnice”, sagrađene 1818. godine, raspolaže sa 216 ležaja u dvokrevetnim sobama i 800 mesta u restoranu
  • motel „Stari hrast”, pored autoputa Beograd-Niš, raspolaže sa 110 ležaja
  • motel „Unija” sa 88 ležaja i motel „Krnjevo” (45).

Na 75. kilometru Auto-puta Beograd-Niš nalazi se grad motel „Lozovička česma”, pozadi opasan prirodnim rastinjem, voćnjacima i vinogradima. Raspolaže sa 20 dvokrevetnih soba i šest apartmana, savremenim restoranskim blokom od preko 300 mesta i auto servisom.

Najznačajniji spomenici kulture u Velikoj Plani su:

  • manastir Koporin
  • crkve brvnare u Krnjevu i Lozoviku
  • i crkva-brvnara „Pokajnica”

Crkve-brvnare podizao je sam narod. Jedini pristupačan materijal za gradnju bilo je drvo, obično hrastovo.
Crkve su građene neupadljivo, po šumarcima, daleko od neprijateljevih očiju.
Obično su malih dimenzija, niske, tesne, sa malim otvorima kao prozorima.

Crkva Svetog velikomučenika Georgija u Krnjevu (opština Velika Plana) podignuta je u prvoj polovini XVIII veka, ima sve karakteristike crkve-brvnare. Radovi na njenoj zaštiti započeti su 1933. godine, kada je spolja i iznutra omalterisana.

Crkva Pokajnica najpoznatija je u ovom kraju. Razlikuje se od ostalih crkava-brvnara time što se zna ko ju je podigao. Po predanju podigli su je 1818. godine, novcem mučki ubijenog Karađorđa, knez Miloš Obrenović i nahijski knez Vujica Vulićević, da bi se time iskupili za počinjeni greh.

Stara crkva-brvnara u Lozoviku posvećena je svetom Petru i Pavlu.

Šuma u blizini manastira i hotela „Pokajnica” u Velikoj Plani, poznata je kao mesto gde je ubijen vožd I spskog ustanka Karađorđe Petrović.

Na teritoriji opštine Velika Plana posluje 18 preduzeća i 12 zemljoradničkih zadruga. Osnovni nosioci razvoja su:

  • Industrija mesa „Plana”, koja raspolaže kapacitetima za klanje 26.000 komada junadi, 150.000 komada svinja, 10 miliona brojlera i proizvodnju 6.000 tona prerađevina i 80.000 tona koncentrovane stočne hrane.
  • „Goša”-montaža izrađuje i montira metalne i građevinske konstrukcije.
    SMK „Perkon” proizvodi konfekciju, perjane jakne i drugo.
  • GP „Sveta Mladenović” proizvodi betonske elemente, vrši eksploataciju šljunka i peska i obavlja ostale poslove u građevinarstvu. Zapošljava oko 600 radnika.
  • DPM PP „Napredak” vrši otkup i meljavu pšenice i proizvodi hleb.

Ukupna poljoprivredna površina u opštini Velika Plana, iznosi preko 27.700 ha, od toga oko 26.000 ha u individualnom, a 1.619 ha u državnom sektoru.
Od ukupnih površina oranice zauzimaju 89%, voćnjaci 5,9%, vinogradi 2,7%, livade 1,8% i ostalo 0,6%.

Nosioci razvoja poljoprivrede su, pored 12 zemljoradničkih zadruga, i DP Industrija mesa „Plana”, MPP „Napredak”, Mlekara „Plana”, pogon NAVIP-a Krnjevo.

Godišnji kapacitet za preradu su:

  • za meljavu pšenice 26.500 tona
  • za proizvodnju hleba i peciva 6.800 tona
  • za preradu mleka 18.000 tona
  • za preradu grožđa 6.000 tona
  • i za preradu rakije 1.000 tona

Mala privreda obuhvata prsko 150 privatnih preduzeća i više od 1.000 nosilaca ličnog rada, od toga je oko 450 zanatskih radnji.

Ugostitsljskih objekata uVelikoj Plani ima više od 150, trgovinskih radnji 200, dok ostale čine prevoznici, agencije i sl.

Pored agroindustrije, razvojne mogućnosti Velike Plane nalaze se i u građevinarstvu i konfekciji, uz racionalio korišćenje postojećih materijalnih i kadrovskih potencijala u svim oblastima.
Poseban značaj ima razvoj privatiog preduzetništva.

Osnovnim obrazovanjem u opštini Velika Plana, bavi se sedam matičnih i njihovih 14 područnih odeljenja a srednjim Gimnazija, Tehnička i Ugostiteljsko-ekonomska škola u Velikoj Plani.

Predškolski program ostvaruje se u više dečijih vrtića.

Dom zdravlja, kao radna jedinica Zdravevsnog centra iz Smedereva, objedinjuje bolničku i zdravstvenu delatnost na celoj teritoriji Opštine Velika Plana, u pet ambulanti i četiri zdravstvene stanice u naseljima.