Velika Plana

Velika Plana

Privreda Velike Plane

Napisao: Velika Plana

VELIKA PLANA (17.197 stanovnika), gradsko naselje i centar istoimene opštine (345 km2, 13 naselja m 51.150 stanovnika), na (120 m) izlazu doline reke Jasenice (79 km) u dolinu Velike Morave, s obe strane najvažnijih kopnenih komunikacija kroz Srbiju – auto-puta i železničke pruge Beograd-Niš, 38 km južno od Smedereva i 93 km Jugo-Istočno od Beograda.

Površina urbane teritorije, po aktuelnom Generalnom Uranističkom Planu, iznosi 2.480 (građevinski rejon 935 ha), a katastarska 4.785 ha (K.O. Velika Plana I 339 ha i K.O. Velika Plana II 4.446 ha).

Naziv se, po narodnoj tradiciji, vezuje za velika plondšita stoke u dolini Jasenice. koja su postojala tokom turskog doba. Urbanom kompozicijom povezuje više fizionomskih delova (Centar, Ćurakovac, Bugareja, Bresje i dr.).

Odlikuje se znatnom urbanističkom uređenošću (prvi urbanistički projekat dobija, 1955, Generalni Uranistički Plan 1968, električno osvetljenje 1930, vodovod početkom XX v., u vreme podizanja klanice, savreme nu kanalizacionu mrežu posle II svetskog rata i dr.).

Stanovništvo je srpsko (vašari Blagovesti, Petrovdan i Sabor sv. arhangela Gavrila), doseljeno uglavnom sa Kosova krajem XVIII i početkom XIX v., a posle II svetskog rata iz dr. delova južne Srbije.

Indeks demografskog starenja (is) kreće se u rasponu od 0,3 (1961) do 0,6 (1991).

Prvi pisani pomen o naselju datira iz 1732. god. Zbog dominirajuće poljoprivredne funkcije, sve do početka 80-ih god. XX v., kada dobija status gradskog naselja (po pravnom kriterijumu iz 1981), pripadala je seoskim naseljima.

Dinamičan ekonomski razvoj beleži od kraja XIX v. (1892. dobija prvo preduzeće u oblasti industrije mesa), a naročito posle II svetskog rata (1947. god. postaje sedište Pomoravskog sreza, 1956. opštinski centar i sl.).

Nosioci, inicijatori i regulatori savremenog ekonomskog razvoja su mnogobrojna preduzeća, od kojih poseban značaj imaju:

  • Industrija mesa “Plana”,
  • industrija nameštaja,
  • Sportska modna konfekcija “Perkon”
  • industrija cigle i crepa i dr.

Velika Plana ima tri Osnovne Škole  (“Sveti Sava”, “Nadežda Petrović” i “Miloš Mitrović”), tri Srednje Škole (gimnaziju, ekonomsko-trgovinsku i tehničku školu), dom kulture, dom zdravlja, pijacu poznatu po ponudi agrarnih proizvoda (pijačni dan – sreda) i dr.

Od kulturno-umetničkih manifestacija ističu se:

  • naučni skup o Karađorđu, poznat pod nazivom “U slavu velikom voždu” (održava se svakog jula)
  • likovna kolonija “Pokajnica”
  • pozorišni festival “Masukin”
  • i republička smotra recitala “Pesniče naroda mog”.

U neposrednoj blizini grada nalaze se manastir Koporna, podignut 1402. (zadužbina despota Stefana Lazarevića), sa crkvom posvećenom Sv. arhangelu Stefanu, zatim manastir Pokajnica (južno od grada), izgrađen 1818. po naredbi Vujice Vulaćevića (po čijoj zapovesti je ubijen Karađorđe), a tu je i poznata crkva brvnara posvećena Prenosu moštiju sv. Nikole, i dr.

Copyright © 2017 · Velika Plana